تحلیل اختلالِ معنایی در ترجمه با رویکر نشانه‌معناشناسی گفتمانی مورد مطالعه: اثر پاپیون ترجمه‌ی پرویز نقیبی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

نسرین اسماعیلی ¹

حمید رضا شعیری ²

رویا لطافتی ³

روح اله رحمتیان ⁴

¹ دانشجوی دکترای آموزش زبان فرانسه، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

² دانشگاه تربیت مدرس

³ گروه زبان فرانسه، دانشگاه تربیت مدرس، دانشکدۀ علوم انسانی، تهران، ایران

⁴ دانشیار، دانشگاه تربیت مدرس، تهران

10.22067/rltf.2022.71895.1022

چکیده

در ترجمه آنچه که حائز اهمیت است فرآیند انتقالِ معنا از زبان مبداء به زبان مقصد است. انتقال معنا از دیدگاه گفتمانی محصول تطابق وتعامل بین دو پلان زبانی یعنی پلان صورت و پلان محتوا است که گاهی در ترجمه این تطابق دچار اختلال می‌گردد و انتقال معنا انجام نمی‌پذیرد، دراین صورت اختلال معنایی رخ میدهد. مسـأله‌ی پژوهش این است که نشان دهد چگونه اختلالات معنایی در ترجمه شکل می‌گیرند و چگونه این اختلالات سبب انحراف معنا و بروز آسیب به ترجمه می‌شوند. هدف ما بررسی چگونگی رابطه‌ی بین دو پلان زبانی (صورت و معنا) در کنش ترجمه و اختلالات معنایی است که به واسطۀ عدم انطباق بین دو پلان موردِ نظر تولید می‌گردند. تحقیق حاضر مبتنی برتحلیل پیکره است؛ بنحویکه مطابق با پارامترهای چارچوب نظری، داده‌ها به‌طور هدفمند از متن پیکره جمع‌آوری خواهند شد و مورد تحلیل قرار می‌گیرند. نتایج این پژوهش حاکی از آن است که عواملی همچون کژتابی‌معنایی و معناگریزی روابط بین دوپلان زبانی را مختل می‌کنند و اختلالاتی از قبیل: اختلالِ ایزوتوپیک (بی توجهی به همگنه‌های معنایی)، فقدان ایزومورفیسم بین دو پلانِ زبانی (تطابقِ پلانِ صورت و محتوا)، تغییر ریتمِ متن مبداء، عدم تعدیل معنایی، عدم رعایت چندصدایی و حذف، فرآیند انتقالِ معنا در ترجمه‌ی رمان پاپیون را تاحدودی تحت تاثیر قرار می‌دهند.
کلماتِ کلیدی: اختلالِ معنایی، ترجمه، معنا، نشانه‌معناشناسی، پاپیونِ آنری شاریر، پرویز نقیبی.

کلیدواژه‌ها

اختلالِ معنایی

ترجمه

معنا

نشانه‌معناشناسی

پاپیونِ آنری شاریر

پرویز نقیبی

---

عنوان مقاله English

Analysis of semantic disorder in translation with the approach of discursive semiotics Case study: Papillon translated by Parviz Naghibi

نویسندگان English

nasrin esmaeili ¹

Hamid Reza Shairih ²

Roya letafati ³

Ruholah Rahmatian ⁴

¹ PhD student in French language teaching, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

² Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

³ University Tarbiat Modares, Tehran, Iran

⁴ University Tarbiat Modares, Tehran, Iran

چکیده English

In translation, what is important is the process of transferring meaning from the source language to the target language. From a discursive point of view, the transfer of meaning is the product of the correspondence and interaction between the two language plans, namely the plan of the face and the plan of the content. The aim of the research is to show how semantic disorders are formed in translation and how these disorders cause meaning deviation and damage to translation. Our aim is to investigate the relationship between the two linguistic planes (form and meaning) in the act of translation and the semantic disorders that are produced by the mismatch between the two planes. The present study is based on body analysis; According to the parameters of the theoretical framework, the data will be purposefully collected from the body text and analyzed. The results of this study indicate that factors such as semantic distortion and semanticism disrupt the relationships between language two planes and disorders such as: isotopic disorder (disregard for semantic homogeneity), lack of isomorphism between two language planes (conformity and change of plan). The rhythm of the source text, the lack of semantic adjustment, the lack of polyphony and omission, to some extent affect the process of meaning transfer in the translation of Papillon's novel.

Keywords: Semantic Disorder, Translation, Meaning, Semantic Sign, Henry Charièrre Papillon, Parviz Naghibi.

کلیدواژه‌ها English

Semantic Disorder

Translation

Meaning

Semantic Sign

Henry Charièrre Papillon

Parviz Naghibi

مراجع

افضلی، علی. داتوبر، مرضیه. (1398). ارزیابی کیفی ترجمۀ عربی اشعار مولانا بر اساس نظریۀ آنتوان برمن مطالعه‌ی موردی کتاب مختارات من دیوان شمس­الدّین تبریزی اثر ابراهیم الدّسوقی شتا. فصلنامۀ پژوهش­های ادبی. سال 16/ پاییز. شماره 65. 9-28.

باختین، میخائیل. (1384). تخیل مکالمه‌ای. ترجمه‌ی رویا پورآذر. تهران: نشر نی.

بی نیاز, فتح‌الله. (1387). درآمدی بر داستان‌نویسی و روایت‌شناسی با اشاره‌ای موجز به آسیب‌شناسی رمان و داستان کوتاه ایران. تهران: افراز.

پارسایار، محمدرضا. (1386). فرهنگ معاصر فرانسه- فارسی. تهران : فرهنگ معاصر.

توکلی، لیلا. شعیری، حمیدرضا. ربیع، علی. کریمی. علی. (1399). تحلیل فرآیند انتقال معنا در ترجمه با رویکرد نشانه‌معناشناسی‌گفتمانی "مطالعه موردی : اثر پیامبر ترجمه‌ی حسین الهی قمشه‌ای". مطالعات زبان و ترجمه. دوره 53/ بهار. شماره 1. 1-29.

-------------- (1399). تحلیل فرآیند همگرا و واگرای زبانی در ترجمه از دیدگاه نشانه‌معناشناسی‌گفتمانی (مطالعه‌ی موردی عناوین فصول کتاب پیامبر ترجمه‌ی حسین الهی قمشه‌ای). پژوهشهای زبانشناسی. سال 12/ بهار و تابستان. شماره1. 177-196.

سپهری، سهراب. (1381). واحه‌ی زمرین. ترجمه‌ی داریوش شایگان. تهران: هرمس.

سعیدان، اسماعیل. (1387). اصول و روش کاربردی ترجمه. تهران: رهنما.

شاریر، آنری. (1399). پاپیون. ترجمه‌ی پرویز نقیبی. تهران: امیرکبیر.

شریفی، شهلا.. دارچینیان، الهام. (1388).  بررسی نمود زبانی تابو در ترجمه‌ی فارسی و پیامدهای آن. زبان و گویشهای خراسان. دوره1/ پاییز و زمستان. شماره 1. 127-141.

شعیری، حمیدرضا. ( 1395). نشانه معناشناسی ادبیات. تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

شعیری،حمیدرضا. اشتری، بابک.(1394). تحلیل فرآیند معناسازی در ترجمه و نظام ارزشی گفتمان از منظر خرده‌معناهای اجتماعی‌فرهنگی و ذاتی. مطالعات زبان و ترجمه. سال 48/تابستان. شماره 2. 28-48.

عظیمی، حسین. علیا، مسعود. (1393). نسبیت متن وصدای دیگری در اندیشه باختین. کیمیای هنر. دوره 3/زمستان. شماره13. 8-16.

لارسن، ام.ال. (1387).  ترجمه بر اساس معنا. ترجمه‌ی علی رحیمی. تهران: جنگل. 

مرادی، محمد. (1390). چند و چون ترجمه. پژوهش و حوزه. دوره10.  شماره 13. 47 -86.

معصومی, جمشید. (1390) سانسور واقسام و روش‌های آن. مطالعات نقد ادبی. پاییز و زمستان. شماره 24-25.

221-251.

مقدادی, بهرام. (1378). فرهنگ اصطلاحات ادبی از افلاطون تا عصر حاضر. تهران: فکر روز.

ناظمیان، رضا. قربانی، زهره. (1392). از تعدیل تا معادل‌یابی. پژوهش‌های ترجمه در زبان و ادبیات عربی. سال 3/ شماره 9. 85-102.

نعمتی‌قزوینی، معصومه. ایشانی، طاهره. (1394). مقایسه کاربست عوامل انسجام در سوره اعلی و ترجمه آن از صفارزاده. پژوهش‌های قرآنی. دوره 20/بهار.. شماره 74. 120- 145.  

نوروزی، زینب. غلامی، طاهره. ( 1398). چندصدایی در رمان سنگ صبور. فصلنامه زبان و ادبیات فارسی. سال 27/ بهار و تابستان. شماره 31. 260-281.

نیومارک، پیتر. (1372). دروه‌ی آموزش فنون ترجمه. ترجمه‌ی منصور فهیم و سعید سبزیان. تهران: رهنما.

موسسه انتشاراتی اندیشمند. 17/11/1399. 2/4/1400. "خلاصه‌ی کتاب پاپیون" https://www.andishmandpub.com.

 

Allan & Burridge. (2006). Forbidden Words. Cambridge : University Press.

Bakhtine, Mikhail. (1978).  Esthétique et théorie du roman. Paris : Gallimard. 

Benjamin, Walter. (1992). The Task of the Translator. Trans. Harry Zohn. In Theories of Translation. Eds. Rainer Schulte and John Biguenet. University of Chicago Press. Vol 10. N°2. 71-82.

Charrière, Henri. (1969). Papillon. Paris : Robert Laffont.

Dancette, Jeanne. (1989). La faute de sens en traduction. TTR : traduction, terminologie, rédaction. Vol. 2. N° 2. 83-102.

Deledalle-Rhodes, Janice. (1988-1989). La traduction dans les systèmes sémiotiques. Études littéraires. Vol. 21. N° 3. 211-221.

Delisle, Jean. Lee-Jahnke, Hannelore. Monique, Cormier. (1999). Terminologie de la traduction. Amsterdam/Philadelphia : John Benjamins.

Dussart, André. (2005). Faux sens, contresens, non-sens... un faux débat ?. Meta. Vol. 50.107–119

Fontanille, Jacques. (1999). Sémiotique et littérature. Paris : PUF.

------------------------. (2003). Sémiotique du discours. Limoges : Presse Universitaire de Limoges.

Geninasca, Jacques. (1997).  La parole littéraire. Paris : PUF.

Gheorghigta, Elena. (2013). La sémiotique et le jeu de traduction, La francopolyphonie. Vol 12. 206-267.

Hjelmslev, louis. (1985). Nouveaux Essais. Paris : PUF. 

Kourdis, Evangelos. (2014).  Etude sémiotique des techniques de traduction interlinguale. La traduction grecque de titres de films français. Babel. Vol 60 :1. 1-21.

Meschonnic, Henri. (1980). Critique du Rythme. Paris : Verdier.

Sassani, Farnaz. (2017). Problématique de négociation du sens dans la traduction. International journal of humanities and cultural studies. Vol 4. 208-216.

Rastier, François. (1985). L'isotopie sémantique, Du mot au texte. Persée. Vol 27. 33-36.

Stolz, Claire. (2006). Initiation à la stylistique. Paris : Ellipses.