بررسی تطبیقی معادل‌های واژگان «الموالی» و «وَلیّ» در ترجمه‌های فارسی و فرانسۀ آیۀ 5 سورۀ مریم

نوع مقاله : پژوهش های زبان و ترجمه فرانسه

نویسندگان

مختار عیسائیان ¹

میترا طوسی ²

¹ گروه زبان فرانسه، دانشکده ادبیات و زبانهای خارجی، دانشگاه علامه طباطبایی تهران

² ندارد

10.22067/rltf.2023.84288.1092

چکیده

مسئلۀ ترجمۀ‌ کتب آسمانی و شناخت رویکردهای مناسب آن، همواره یکی از موضوعات پرسش‌برانگیز بوده است. میزان ترجمه‌پذیری متون دینی به سبب دشواری ترجمۀ کلام وحی و حفظ شأن و تقدیس گفتار آسمانی، از جمله مهم‌ترین موضوعات مد نظر عالمان دینی، مفسران و زبان‌شناسان مسیحی و مسلمان برای ترجمۀ کتب آسمانی‌شان بوده است. از جمله رویکردهای مناسب برای مطالعه و سنجش یک ترجمه، مقابله و بررسی ترجمه‌های یک متن مقدس و مقایسۀ آنها با متن اصلی با توجه به تفاسیر و تحلیل‌های موجود است. ما نیز در این نوشتار با یک رویکرد معناشناختی، با تطبیق ترجمه‌های موجود از قرآن به زبان‌های فارسی و فرانسه، امکان و میزان ترجمه‌پذیری معادل‌های الفاظ «الموالی» و «ولیّ» در آیۀ 5 سورۀ مریم را مورد تحلیل و سنجش قرار خواهیم داد. درواقع، نظر به وجود الفاظ مقدس و به‌خصوص تقدس کلام الهی، با رجوع به منابع موجود در تحلیل و تفسیر قرآن، در قالب یک مطالعۀ تطبیقی به مطالعۀ معادل‌های فارسی و فرانسوی واژگان مورد نظر می‌پردازیم و با بررسی معنای واژگانی و بافتی کلام قرآنی با توجه به مؤلفه‌های دینی، تاریخی، فرهنگیِ متن مقدس، دلایل نارسایی‌هایی معنایی و ترجمه‌ناپذیری دو واژۀ مورد پرسش را بیان خواهیم کرد. در این پژوهش هفتاد ترجمۀ فارسی و چهل ترجمۀ فرانسوی موجود از قرآن در این دو زبان مورد مطالعه قرار خواهند گرفت. در راستای فهم دقیق‌تر تمامی مؤلفه‌های معنایی، جدا از ترجمه‌های موجود، بعضی از تفاسیر و تحلیل‌های مفسران بزرگ شیعی راهنمای بزرگ ما در درک و فهم بهتر متن قرآنی خواهند بود.

کلیدواژه‌ها

ترجمۀ قرآن

چندمعنایی

ولیّاً

الموالی

مطالعۀ تطبیقی

معادل‌های فرانسوی واژگان

موضوعات

• ترجمه فرانسه

---

عنوان مقاله English

Comparative Analysis of the Equivalents of "Al-mavâli" and "Vali" in the French and Persian Translations of Verse 5 of Surah Maryam

نویسندگان English

Mokhtar ISSAIYAN ¹

Mitra Toussi ²

¹ Department of French Language, Faculty Persian Literature and Foreign Languages Allameh Tabataba'i University

² No

چکیده English

 The question of the translation of sacred text and the appropriate approaches in this regard has always remained interesting subjects. Given the difficulties of translating sacred texts and the importance of maintaining the sacredness of the divine word, the translatability of the sacred texts remains the most important question for theologians and translators of biblical and Quranic texts. In translation studies, the analysis of translations of sacred texts, based essentially on exegesis and tafsïr (commentaries), constitute a relevant approach. Thus, in this research, from a comparative and semantic perspective, we will examine the possibility and suitability of French and Persian translations of the Quran concerning the terms “Al-mavali” and “vali” in verse 5 of Surah Maryam. The analysis is essentially on the sources dealing with the meaning of Quranic terms and expressions, with regard to the sacredness of the divine word. The study compares the equivalents proposed by the translators. While taking into account religious, historical and cultural parameters, the study explores the lexical and contextual meanings of the terms in question and shed light on the reasons for the semantic impropriety of the equivalents and the untranslatability, in a general sense of the terms. Seventy Persian translations and forty French translations of the Quran are analyzed. For the sake of a good understanding of the different meanings of the verse, apart from the existing translations, the study take advantage of tafsïrs and commentires of certain reputed Shiite exegetes of the Quran. 

کلیدواژه‌ها English

translation of the Quran

polysemy

vali

al-mavali

comparative studies

French equivalents of the terms

مراجع

فیض‌الاسلام، ع. (1378). ترجمه و خلاصۀ تفسیر قرآن عظیم. دورۀ سه جلدی. تهران: مؤسسۀ انتشارات فقیه.

اسماعیلی، ن.، و فارسیان، م.، و شعیری، ح. (1396). بررسی نشانه‌معناشناختی واژگان ذکر و خیر در قرآن و معادل‌های آنها در هفت ترجمۀ فرانسوی قرآن کریم. فصلنامۀ مطالعات زبان و ترجمه،50(1)، 107-130.

برواسی ا.، و اسماعیلی ن. (1399)، بررسی کیفیت ترجمۀ کردی قرآن کریم توسط هژار موکریانی. نشریۀ پژوهش‌‌های زبان و ترجمه فرانسه، 3(1)، 201-220.

بستانی، ق. و سپه‌وند، و. (1390). کاربرد روش‌های معناشناسی نوین در پژوهش‌های قرآنی، نشریۀ مطالعات قرآن و حدیث، 5(1)، 165-186.

بندرریگی، م. (1364). فرهنگ جدید عربی ـ فارسی: ترجمۀ منجد الطلاب. چاپ چهارم. تهران: انتشارات اسلامی.

تقوی‌فردود، ز، و تقوی‌فردود، ن، و تقوی‌فردود، م. (1395). واکاوی سیر تحولی ترجمۀ قرآن کریم به زبان فرانسه براساس سطوح ساختاری، محتوایی و گفتمانی، با تکیه بر سورۀ مبارکۀ حجرات. نشریه مطالعات ترجمه قرآن و حدیث، 3(5)، 27-56.

جواهری، م. (1399). روش‌شناسی ترجمۀ قرآن کریم. چاپ هفتم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

حدیدی، ج. (1380). رهروان حقیقت: هفده گفتار. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

ذوقی، ا. (1399). چندمعنایی واژه‌های ولی و مولی در قرآن، نشریۀ مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، 26(1)، 227-250.

راغب اصفهانی. (1362). مفردات الفاظ القرآن فی غریب القرآن. چاپ دوم. تهران: کتابفروشی مرتضوی.

سیوطی، ج. (بی‌تا). تفسیر الجلالین. بیروت: دارالتراث العربی.

صفوی، ک. (1397). درآمدی بر معنی شناسی. چاپ ششم. تهران: سوره مهر.

طباطبائی، م. (1392 قمری). تفسیر المیزان. جلد 14. بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات.

طیب‌حسینی، م. (1395). چندمعنایی در قرآن کریم: درآمدی بر توسعه در دلالت‌های قرآنی. چاپ سوم. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

فانی، ک.، و خرمشاهی، ب. (1390). فرهنگ موضوعی قرآن مجید: الفهرس الموضوعی للقرآن الکریم. تهران: ناهید.

فخر رازی، م. (1420 قمری). التفسیر الکبیر (مفاتیح الغیب). بیروت: دار احیاء التراث العربی.

قاموس القرآن الکریم: معجم النبات. جمعی از نویسندگان. (1418 قمری). چاپ دوم. کویت: مؤسسة الکویت للتقدم العلمی.

قمصریان، م. (1400). همراه نور: فرهنگ توصیفی اجمالی علوم قرآنی. تهران: سروش.

کاشف، ح. (1396). بررسی تحلیلی ترجمۀ فرانسۀ واژگان «مؤمن» و «کافر» در قرآن کریم. پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد دانشگاه الزهرا.

کوثری، ع. (1394). فرهنگنامۀ تحلیلی وجوه و نظائر در قرآن. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.

مراغی، ا. م. (1394 قمری). تفسیر المراغی. جزء 16. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

مقاتل‌بن سلیمان بلخی. (1381). الأشباه و النظائر فی القرآن الکریم: کلمات مشترک و هم‌معنا در قرآن کریم. ترجمۀ س. ‌م. روحانی و م. علوی‌مقدم. چاپ دوم. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

مکارم شیرازی، ن. (1387). تفسیر نمونه. چاپ 28. جلد 13. تهران: دارالکتب الاسلامیه.

نورسیده، ع.، و فیض‌الله زاده، ع.، و ماستری فراهانی، ج. (1392). معناشناسی واژۀ «ولیّ» در قرآن کریم، پژوهشنامۀ نقد ادب عربی، 4(7)، 152-168.

Abid, R. G., Khalaf Hamad, A. (2020). La Problématique de la Traduction de la Polysémie Dans le Coran : Étude Comparative de Trois Traductions. Journal of Language Studies. no. 2.

Ballard, M. (2013). Histoire de la traduction. Bruxelles : de boeck.

Dictionnaire Arabe-Français, (2004), Bureau des Etudes et Recherches. 2^e éd., Beyrouth, Dar al-Koutoub al Ilmiyah.

El Toukhy, D. M. El Sayed. (2020). Problèmes de l’interprétation des verbes polysémiques (naẓarâ) et (Ḍarabâ) dans le Saint Coran, in Researchin Teaching Languages. v.9/ n. 11,19-64.

Jalil, A. (2017). Approche polysémique et traductologique du Coran : la sourate XXII (Al-Hajj [le pèlerinage]) comme modèle. PhD diss., Aix-Marseille.

Meschonnic, H. (1999). Poétique du traduire. Lagrasse : Verdier.

Motamedi, L. Navarchi, A. (2018). Étude critique de la traduction des textes religieux, Plume, 13(27), 143-163.

Trabelsi, S. (1985). Le Coran et ses traduction en Français du XVII^è au XX^e siècle. Mémoire de fin d’études. École nationale supérieure des bibliothèques.

Webographie

https://quran.inoor.ir/

https://www.lenoblecoran.com/

https://lib.eshia.ir/