توانش ترجمه ادبی از دیدگاه مترجمان ادبی: واکاوی مضمونی چهل مصاحبه از فصلنامه مترجم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

مسلم فتح اللهی ¹

سید محمدرضا هاشمی ²

¹ دانشجوی دکتری ترجمه، دانشگاه فردوسی مشهد

² استاد گروه زبان انگلیسی، دانشگاه فردوسی مشهد

10.22067/rltf.2024.85255.1096

چکیده

آموزش ترجمه چندین دهه است که در دانشگاه‌های ایران انجام می‌شود. برنامه درسی کارشناسی مترجمی زبان انگلیسی شامل درس «ترجمه ادبیات» است. با وجود این، در پژوهش‌های ترجمه در ایران، کمتر بر آموزش ترجمه ادبی به عنوان یک ژانر و گونه مستقل توجه شده است. با توجه به الزامات تدریس و عمل ترجمه ادبی، بررسی دیدگاه‌های کنشگران فعال در این عرصه از جمله مترجمان ادبی نسبت به اهداف تدریس این درس ضروری است. هدف مطالعه جاری، توصیف و واکاوی نقطه‌نظرات مترجمان ادبی حرفه‌ای ایران در مورد توانش ترجمه ادبی و اجزا و مولفه‌های این توانش(زیرتوانش‌های ترجمه ادبی) است. در این پژوهش کوشیدیم دیدگاه مترجمان ادبی حرفه‌ای ایراندرباره توانش ترجمه ادبی و زیرتوانش‌های آن را توصیف و تحلیل کنیم. برای این منظور، متن 40 مصاحبه فصلنامه مترجم با 36 مترجم ادبی شاخص دهه‌های اخیر ایران با شیوه تحلیل مضمونی بررسی و زیرتوانش‌هایی که این مترجمان برای ترجمه ادبی قائل بودند توصیف و دسته‌بندی شد. با تحلیل مصاحبه‌های این مترجمان ادبی، در مجموع 23 زیرتوانش ترجمه ادبی شناسایی گردید. نتایج پژوهش نشان داد که دسته‌بندی به دست آمده در این پژوهش بیش‌تر زیرتوانش‌های توصیف‌شده در مدل‌های پیشین توانش ترجمه را در بر‌ می‌گیرد و برخی توانش‌های خاص مورد نیاز مترجمان ادبی در بستر جامعه ایران- همچون توانش تصمیم‌سازی، توانش سازگاری، توانش خلاقیت، توانش ذاتی، توانش عادتواره‌ای، توانش فرهیختگی، توانش احساسی و توانش فراشناختی- را نیز آشکار می‌سازد.

کلیدواژه‌ها

ترجمه ادبی

توانش

زیرتوانش

مترجمان ادبی

آموزش ترجمه

موضوعات

• ترجمه فرانسه

---

عنوان مقاله English

Literary Translation Competence from Literary Translators’ Perspective: Thematic Analysis of Forty Interviews from the Translator Journal

نویسندگان English

Moslem Fatollahi ¹

Mohammad Reza Hashemi ²

¹ Ph.D. Candidate of Translation, Ferdowsi University of Mashhad

² Professor, English Department, Ferdowsi University of Mashhad

چکیده English

Translation training has been carried out in Iranian universities for several decades. The bachelor's curriculum of English language translation includes the course "literary translation". Despite this, in translation studies in Iran, less attention has been paid to the teaching of literary translation as an independent genre and text type. Considering the requirements of teaching and practice of literary translation, it is necessary to examine the views of the actors involved in this field, including literary translators, regarding the teaching goals of this course. The aim of the current study is to describe and analyze the points of view of professional literary translators in Iran regarding the competence of literary translation and the components of this competence (sub-competences of literary translation). In this research, we tried to describe and analyze the views of Iranian professional literary translators about the competence of literary translation and its sub-competences. For this purpose, the text of 40 interviews of the Translator Quarterly with 36 prominent literary translators of recent decades in Iran were analyzed with thematic analysis method and the sub-competences that these translators considered for literary translation were described and categorized. By analyzing the interviews of these literary translators, a total of 23 literary translation sub-competences were identified. The results of the research showed that the classification obtained in this research includes most of the sub-competences described in previous models of translation competence and some specific competences needed by literary translators in the context of Iranian society.

کلیدواژه‌ها English

literary translation

competence

sub-competence

literary translators

translation training

مراجع

احمدی­صفا، م. امرایی، ع. (1390). ارزیابی سرفصل درسی دوره کارشناسی مترجمی زبان انلگیسی از نظر رشد توانش ترجمانی دانشجویان. مطالعات زبان و ترجمه، 44(3)، صص. 29-50.

اخروی، ا. (1395). طراحی مواد آموزشی: روشی فعالیت­محور برای ترجمه متون سیاسی در ایران. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه بین­المللی امام رضا(ع).

اکبری، ع. (1386). در جستجوی روح سیال اثر: گفت و گو با رضا رضایی درباره ترجمه رمان­های جین آستین. مترجم، 46، صص. 44-63.

اکبری، ع. (1393). مترجم باید خودش را از دید خواننده پنهان کند: گفتگو با علی عبداللهی. مترجم، 54، صص. 59-78.

خزاعی­فر، ع. (1370الف). مصاحبه با صالح حسینی درباره خشم و هیاهو. مترجم، 1، صص. 21-33.

خزاعی­فر، ع. (1370ب). مصاحبه با عبدالله کوثری درباره آئورا و گفتگو در کاتدرال. مترجم، 2، صص. 14-28.

خزاعی­فر، ع. (1370ج). مصاحبه با بهاء­الدین خرمشاهی: ترجمه ابواب جمعی هنر ادبیات است. مترجم، 4، صص. 8-24.

خزاعی­فر، ع. (1371الف). مصاحبه با دکتر میرجلال­الدین کزازی درباره انه­اید. مترجم، 8، صص. 18-34.

خزاعی­فر، ع. (1371ب). مصاحبه با مهدی سحابی درباره طرف خانه سوان. مترجم، 6، صص. 27-36.

خزااعی­فر، ع. (1371ج). گفتگو با احمد میرعلائی. مترجم، 7، صص. 19-31.

خزاعی­فر، ع. (1372). گفتگو با محمد قاضی. مترجم، 9، صص. 7-14.

خزاعی­فر، ع. (1373الف). گفتگو با دکتر عزت­الله فولادوند. مترجم، 15، صص. 32-55.

خزاعی­فر، ع. (1373ب). گفتگو با کریم امامی. مترجم، 16، 47-62.

خزاعی­فر، ع. (1375). گفتگو با محمود کیانوش. مترجم، 21 و 22، صص. 13-37.

خزاعی­فر، ع. (1377). گفتگو با فرزانه طاهری. مترجم، 27، صص. 15-28.

خزاعی­فر، ع. (1378الف). گفتگو با گلی امامی مترجم ادبی. مترجم، 29، صص. 41-51.

خزاعی­فر، ع. (1378اب). گفتگو با رضا سیدحسینی. مترجم، 30، صص. 29-41.

خزاعی­فر، ع. (1378ب). گفتگو باجلال خسروشاهی. مترجم، 31، صص. 57-65.

خزاعی­فر، ع. (1379الف). گفتگو با دکتر مصطفی رحیمی. مترجم، 32، صص. 32-40.

خزاعی­فر، ع. (1379ب). گفتگو با علی صلح­جو ویراستار، مترجم و محقق ترجمه. مترجم، 33، صص. 19-44.

خزاعی­فر، ع. (1380الف). گفتگو با عبدالله کوثری مترجم ادبی. مترجم، 35، صص. 19-28.

خزاعی­فر، ع. (1380ب). گفتگو با مهدی افشار مترجم ادبی. مترجم، 35، صص. 53-58.

خزاعی­فر، ع. (1383). گفتگو با رضی خدادادی(هیرمندی): هنر ترجمه ادبیات کودک و نوجوان. مترجم، 39، صص. 89-97.

خزاعی­فر، ع. (1384الف). گفتگو با بهاء­الدین خرمشاهی. مترجم، 41، صص. 13-18.

خزاعی­فر، ع. (1384ب). یک گفتگو: حرف­های دریابندری درباره ترجمه. مترجم، 42، صص. 31-40.

خزاعی­فر، ع. (1385). گفتگو با کامران فانی. مترجم، 43، 21-34.

خزاعی­فر، ع. (1394). گفتگو با مژده دقیقی مترجم ادبی. مترجم، 56، صص. 35-47.

خزاعی­فر، ع. (1395الف). گفت و گو با پیمان خاکسار. مترجم، 59، صص. 45-50.

خزاعی­فر، ع. (1395ب). گفتگو با عبدالله کوثری: همدلی با نویسنده به همزبانی با او می­انجامد. مترجم، 60، صص. 11-22.

خزاعی­فر، ع. (1396 الف). گفت و گو با اسدالله امرایی. مترجم، 61، صص. 13-22.

خزاعی­فر، ع. (1396 ب). گفتگو با مهستی بحرینی. مترجم، 62، صص. 19-26.

خزاعی­فر، ع. (1396ج). گفتگو با داریوش آشوری در مقام مترجم. مترجم، 63، صص. 31-50.

خزاعی­فر، ع. (1396د). گفتگو با مهدی غبرایی. مترجم، 64، صص. 23-33.

خزاعی­فر، ع. (1397الف). گفتگو با شیوا مقانلو. مترجم، 65، صص. 25-38.

خزاعی­فر، ع. (1397ب). گفتگو با مصطفی ملکیان. مترجم، 66، صص. 35-46.

خزاعی­فر، ع. (1397ج). گفتگو با مجدالدین کیوانی. مترجم، 68، صص. 53-72.

خزاعی­فر، ع. (1398). گفتگو با گلی امامی. مترجم، 70، 46-54.

خوش­سلیقه، م. (1393). توانش­های هدف در آموزش مترجم فارسی و انگلیسی. مطالعات زبان و ترجمه، 47(3)، صص. 113-143.

داوری، ح. نورزاده، س. فیروزیان­پور اصفهانی، آ. حسنی، ق. (1400). ارزیابی و نقد برنامه درسی بازنگری شده رشته مترجمی زبان انگلیسی در مقطع کارشناسی. پژوهش­نامه انتقادی متون و برنامه­های علوم انسانی. 21(10)، صص. 175-198.

رحیم­زاده، ر. (1379). گفت و گو با استاد ابراهیم یونسی. مترجم، 33، صص. 81-87.

رحیم­زاده، ر. (1381). گفتگوی رحیم رحیم­زاده با سروش حبیبی. مترجم، 36، صص. 22-32.

زحمتکش، م. ر. (1389). پیکره­های تکزبانه در آموزش مترجم: هم­آیی و درک موضوع در ترجمه خدماتی. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی.

صادقیه، ح. (1388). به کار گیری مدل فرامتن تطبیقی در آموزش ترجمه تخصصی در محیط وب. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی.

صلح­جو، ع. (1381). گفتگوی علی صلحجو با دکتر منوچهر بدیعی درباره اولیس. مترجم، 37، صص. 25-41.

صلح­جو، ع. (1384). گفتگوی علی صلح­جو با احمد سمیعی. مترجم، 40، صص. 11-22.

صلح­جو، ع. (1385). گفتگوی علی صلح­جو با لیلی گلستان. مترجم، 44، صص. 35-44.

قاضی­زاده، خ. و جمالی­منش، ع. ر. (1389). نگاهی گذرا به وضعیت نابسامان آموزش ترجمه در برخی از دانشگاه­های ایران. مطالعات ترجمه، 8(30)، صص. 91-104.

مجلسی­فرد، ا. (1390). مطالعه شیوه­های آموزش ترجمه در ایران. پایان­نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت مدرس.

ورمزیاری، ح. (1397). آموزش ترجمه از دیدگاه جامعه­شناسی: تدوین تمرینات ترجمه­آموز­محور. رساله دکتری، دانشگاه علامه طباطبائی.

 

Alavi, S. M. Nemati, M., & Ghaemi, H. (2014). Measuring the growth of translation competence by considering the task-based translation pattern. Language and Translation Studies Quarterly, 1, 1-17.

EMT expert group (2009). Competences for professional translators, experts in multilingual and multimedia communication.http://ec.europa.eu/dgs/translation/programmes/emt/key_documents/emt_competences_translators_en.pdf (consulted 10.07.2023).

Kafi, M., Khoshsaligheh, M., & Hashemi, M. R. (2018). Translation profession in Iran: current challenges and future prospects. Translator, 24 (1), pp. 89-103.

Kiraly, D. (2013). Towards a View of Translator Competence as an Emergent Phenomenon: Thinking Outside the Box (es) in Translator Education. (eds.) Kiraly, D. Hansen-Schirra, K., & Maksymski, K. (2013). New Prospects and Perspectives for Educating Language Mediators (pp.197-224). Tubingen: Narr Verlag.

Nord, C. (2005). Text Analysis in Translation: Theory, Methodology, and Didactic Application of a Model for Translation-oriented Text Analysis. Amsterdam & New York: Rodopi.

Oraki, A. Tajvidi, G. R. (2020). Training translators and interpreters: The need for a competence-based approach in designing university curricula. Iranian journal of English for academic purposes, 9(2), 42-56.

PACTE Group (2003). Building a Translation Competence Model. In: Alves, Fabio (ed.) Triangulating Translation: Perspectives in process oriented research, Amsterdam: John Benjamins, 43-66.

PACTE Group (2005). Investigating Translation Competence: Conceptual and Methodological Issues. Meta, 50(2), 609-619.

PETRA-e Network (2009). PETRA-e reference framework for the education and training of literary translators. https://petra-educationframework.eu/ (consulted 10.7.2023).

Rastegar Moghadam, M. R. Khoshsaligheh, M. Pishgadam, R. English Translation Students’ Attitude towards Teamwork Skills in Subtitling Training Classroom. Language-Related Research, 11(3), pp. 95-119.

Sadeghi, K. (2009). Translation, interpretation, or composition: The art of transition. Translation Studies, 7(27): pp. 65-80.

Saldanha, G., & O’Brien, S. (2014). Research methodologies in translation studies. London, England: Routledge.

Schaffner, C. & Adab, B. (2000). Developing translation competence. London, England: Routledge.

Yazdanparast, M. (2012). A Study on the courses for MA translation students in Iran: Are graduate students welcome by the market? Unpublished Master’s thesis, University of Isfahan, Isfahan, Iran.