مطالعۀ اقتباس سینمایی فیلم «پوستی که در آن زندگی می‌کنم» از رمان «رتیل» بر اساس بیش متنیت ژرار ژنت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

وحید رجبی ¹

افسانه ناظری ²

مسعود نقاش زاده ³

¹ دانشجوی دکتری پژوهش هنر، دانشکده پژوهش‌های عالی هنر و کارآفرینی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان.

² دانشیار گروه نقاشی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان

³ دانشیار گروه تلویزیون، دانشکده تولید رادیو و تلویزیون، دانشگاه صدا و سیما، تهران.

10.22067/rltf.2024.86521.1101

چکیده

اقتباس سینمایی را باید یکی از مهم‌ترین شاخه‌های ادبیات تطبیقی انگاشت که از اهمیت بالایی در این حوزه برخوردار است. این مفهوم تحت عنوان جایگشت به‌عنوان بخشی از نظریۀ بیش‌متنیت ژرار ژنت برشمرده می‌شود؛ که خود قسمی از نگره‌ی کلان‌تری به نام ترامتنیت است. پدرو آلمودوار ازجمله فیلمسازانی محسوب می‌شود که آثارش الفتی خاص با ادبیات دارد. این مقاله با هدف مطالعۀ چگونگی روند اقتباس فیلم «پوستی که در آن زندگی می‌کنم» ساختۀ پدرو آلمودوار از رمانی فرانسوی به نام رتیل نوشتۀ تیری ژونکه و با طرح این پرسش که «چگونه فرآیند اقتباس در فیلم «پوستی که در زندگی می‌کنم» از رمان رتیل صورت پذیرفته است؟» به تحلیل این مفهوم براساس نظریۀ بیش‌متنیت ژرار ژنت پرداخته‌است. در این‌جا اثر ادبی به‌عنوان پیش‌متن و فیلم به‌عنوان بیش‌متن مورد مطالعه قرارگرفته‌است. پژوهش حاضر به شیوه‌ی توصیفی-تحلیلی و با فرض جایگشت (ترانسپوزیسون) پنداشتن گونۀ این بیش‌متنیت؛ ابتدا به مفهوم اقتباس و جایگشت و همچنین، نظریۀ بیش‌متنیت ژنت پرداخته و سپس، سیر تراگونگی فیلم را در روند اقتباس از رمان مورد واکاوی قرارداده‌است. یافته‌ها مبین آن است که فیلم «پوستی که در آن زندگی می‌کنم» به سبب تراگونگی‌های متنوع و با تمسک به مواردی همچون پیرایش، کاهش، آرایش و جانشینی، گونه‌ای جایگشت در مفهوم بیش‌متنیت انگاشته می‌شود که نمایانگر مولف بودن فیلمساز است؛ بدین معنی که آلمودوار در اقتباس خود بیش از آن‌که متآثر از جهان روایی نویسنده باشد، با اتکا به خلاقیت و نوآوری خود، اثری نوین با مختصاتی تازه می‌آفریند.

کلیدواژه‌ها

ژرار ژنت

بیش متنیت

اقتباس

پدرو آلمودوار

فیلم پوستی که در آن زندگی میکنم

رمان رتیل

موضوعات

• ادبیات فرانسه

---

عنوان مقاله English

An analysis of "The Skin I Live in" the film adaptation of “Tarantula” by Jonquet, based on Gérard Genette’s theory of hypertextuality

نویسندگان English

Vahid Rajabi ¹

Afsane Nazeri ²

Masoud Naghashzadeh ³

¹ Ph.D. student of Art Research, Department of Research Excellence in Art and Entrepreneurship, Art University of Isfahan. Isfahan.

² Associate Professor, Department of Painting, Faculty of Visual Arts, Art University of Isfahan. Isfahan

³ Associate Professor, Department of Television, Radio and Television Faculty, IRIB University, Tehran

چکیده English

Film adaptations are one of the most significant branches of comparative literature studies and are of great importance to the field. The concept of film adaptations, which are so-called transpositions, is a component of Gérard Genette’s theory of hypertextuality, a subset of the broader theory known as transtextuality. Pedro Almodóvar is one of the few filmmakers whose work exhibits a unique affinity for literature. This article analyzes the adaptation process of the film “The Skin I Live in” (2011), directed by Pedro Almodóvar and adapted from the novel “Tarantula” (1984), written by Thierry Jonquet, by addressing the question, ‘How did the adaptation process work in “The Skin I Live in” based on Gérard Genette’s theory of hypertextuality?’ Here, the literary work is studied as the hypotext and the film as the hypertext. This paper employs the descriptive-analytical method. Considering that transposition occurs due to the change of medium, it first defines the terms “adaptation” and “transposition” as well as explaining Gérard Genette’s theory of hypertextuality. It then analyzes the transformation of the text during the process of adapting the novel into the film. The findings show that “The Skin I Live in” is a transposition in the sense of its hypertext due to the various transformations made, with an emphasis on excision, concision, extension, and substitution in this adaptation.

کلیدواژه‌ها English

Gérard Genette

Hypertextuality

Film adaptations

Pedro Almodó

var

The Skin I Live in

Tarantula

مراجع

منابع

اترینگتون‌رایت،ک، و داوتی، ر. (1397). درک تئوری فیلم. جلد اول. ترجمۀ ر. قاسمیان، تهران: واحه

اچ.پورتر، ا. (1397). سواد روایت. ترجمۀ ر. پورآذر و ن. اشرفی. تهران: اطراف

اندرو، د. (1387). تئوری‌های اساسی فیلم. ترجمۀ م. مدنی. تهران: رهرویان پویش

اندرو، د. (1399). آنچه سینما هست!. ترجمۀ م. اخگر. چاپ سوم، تهران: بیدگل

آلن،گ. (1397). بینامتنیت. ترجمۀ پ. یزدانجو. چاپ ششم، تهران : مرکز

الیوت، ک. (1394). باز‌اندیشی مباحث رمان و فیلم. ترجمه‌ی ف. سجودی، تهران: فارابی

بامشکی، س. (1395). نام­دهی در شخصیت­پردازی: فتنه یا آزاده؟. پژوهشنامۀ ادب حماسی. 12(21). صص 83-65

بیات، د. (1396). تحلیل روانپویشی آثار هنری اصغر فرهادی و پدرو آلمودوار. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه بین المللی امام خمینی.

بی‌ور، ف. (1395). فرهنگ اصطلاحات سینمایی: دفتری در زیبایی­شناسی سینمایی. ترجمۀ م. مدنی، تهران: تابان خرد

پویان، پ. (1394). از متن تا متن: تبدیل متن نوشتاری به متن سینمایی با تاکید بر آرای ژرار ژنت. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه هنر تهران

تراب­زاده، ز. (1393). فرایند اقتباس از یک متن ادبی تا یک اثر سینمایی با مورد مطالعاتی داستان و فیلم گاو. پایان­نامۀ کارشناسی ارشد. دانشگاه پیام نور(مرکز تهران شرق)

تریگز، ج.آ. (1398). فیلم به مثابۀ ترجمه: مطالعۀ موردی آثار هاردی. در ترجمۀ بینانشانه­ای از نظریه تا کاربرد (مجموعه مقالات). ترجمۀ ا. پاکتچی. تهران: سوره مهر. 284-274

جینکز، و. (1396). ادبیات فیلم: جایگاه سینما در علوم انسانی. ترجمۀ م. احمدیان و ش. حکیمیان. چاپ پنجم، تهران: سروش

دانش، ن؛ فهیمی­فر، ا. (1397). مطالعه‌ای بر آثار لوئیز بورژوا از دیدگاه زیبایی‌شناسی فمینیسم. دوفصلنامه علمی پژوهش هنر. ۸ (۱۵) :صص 25-15

رحیمیان، م. (1389). زمان و زمان­بندی در فیلم و ادبیات. فصلنامۀ رادیو و تلویزیون. 6 (14).صص: 91-77

20.1001.1.26454696.1389.6.14.4.9Doi:

رحیمی­جعفری، م؛ شعیری، ح؛ & مختاباد، م. (1391). ابرمتن­­ها و پیرامتن­ها در سینمای ایران. فصلنامۀ نقد ادبی. سال پنجم. 120.صص:20-99 20.1001.1.20080360.1391.5.20.6.8 Doi:

رجبی، و؛ ناظری، ا، & نقاش­زاده، م.  (1401). واکاوی روابط بینامتنی در فیلم­های آلمودوار بر اساس آرای ژرار ژنت. دو فصلنامه­ی علمی پژوهش هنر. 12(24): صص 73-59. Doi:20.1001.1.23453834.1401.12.24.12.3:

رجبی، و؛ ناظری، ا، & نقاش­زاده، م.  (1402). واکاوی نحوه‌های تلمیح و پارودی در روابط متون نقاشی و فیلم‌های پدرو آلمودوار بر اساس آرای ژرار ژنت و لیندا هاچن. نشریه هنرهای زیبا: هنرهای نمایشی و موسیقی.28(3).صص57-45: 10.22059/jfadram.2023.363352.615787Doi:

رشیدیان، ع. (1394). فرهنگ پسامدرن. ، تهران: نی

ژوست، ف. (1391). نگاه: از فیلم تا رمان، جستاری در روایت­شناسی تطبیقی. در راهنمایی بر ادبیات و فیلم، ترجمۀ د. طبایی عقدایی. تهران: فرهنگستان ‌هنر

زختاره، ح. (1402). بررسی نمایانی و معروفیت در ادبیات فرانسه. پژوهش­های زبان و ترجمۀ فرانسه. 6 (1).

 Doi: 10.22067/rltf.2023.82782.1085

سوبر، ه. (1399). قدرت فیلم. ترجمۀ خ. قشقایی، تهران: بیدگل

سونتاگ، س. (1400). علیه تفسیر. ترجمۀ م. اخگر. تهران: بیدگل

شهبا، م، و شهبازی، غ. (1392). «تاریخ، اقتباس و تصاحب در سینما». نشریۀ هنرهای زیبا-هنرهای نمایشی و موسیقی. 17(2):صص 15-24. 10.22059/jfadram.2013.30300Doi:

ظریفیان، م، بامشکی؛ س،& قندهاریون، ع. (1396). «بررسی برگردان سینمایی داستان اوسنه باباسبحان برمبنای نظریۀ فزون­متنیت ژار ژنت». نشریۀ ادبیات پارسی معاصر. 7 (2): صص 81-51

گلشیری، س؛ شعیری، ح.& نامور مطلق، بهمن (1402). دگرگونی شخصیت‌ها در ترجمه بینانشانه­ای مورد مطالعه:اقتباس سینمایی «پل خواب» از رمان «جنایت و مکافات» در دو پیکره‌ی زبان فارسی و فرانسه.» پژوهش­های زبان و ترجمۀ فرانسه. 6 (1). Doi: 10.22067/rltf.2023.80313.1072

لمان، پ، و لور، و. (1393). تعمق در فیلم: تماشا کنید، بگویید و بشنوید، لذت ببرید. ترجمۀ ح. احمدی لاری، تهران: ساقی

معین، م. (1386).  فرهنگ معین. تهران: زرین

فاولر، ر. (1390). زبان­شناسی و رمان. ترجمۀ م. غفاری. تهران: نی

میتری، ژ. (1394). روان­شناسی و زیبایی­شناسی سینما. ترجمۀ ش. عظیمی. چاپ دوم، تهران: سوره­ مهر

نامور مطلق، ب. (1386). ترامتنیت مطالعه­ی روابط یک متن با دیگر متن­ها. پژوهشنامه­ی علوم انسانی. 56: صص 98-83

نامور مطلق، ب. (1391). گونه­شناسی بیش­متنی. فصلنامۀ پژوهش­های ادبی. 9(38): صص 152-139

نامور مطلق، ب. (1399). ترا روایت: روابط بیش­متنی روایت­ها. تهران: نشر سخن

نامور مطلق، ب. (1401). ادبیات تطبیقی: مفاهیم، مکاتب، انواع و پیکره ها. تهران: لوگوس

هاچن، ل. (1396). نظریه­ای در باب اقتباس. ترجمۀ م. خداکرمی. تهران: مرکز

Allinson, M. (2001). A Spanish Labyrinth: The Films of Pedro Almodóvar. ‎ I.B. Tauris: London and New York

Ballesteros, I. (2013). Women on the Verge of a Nervous Breakdown: From Madrid (1988) to New York (2010). From A Companion to Pedro Almodovar. Prepared by M, D'Lugo and K, Vernon. United States :Wiley-Blackwell

Barker , J (2020) .” Sculpting Women : From Pygmalion to Vertigo to The Skin I Live in “ . Quarterly Review of Film and Video. 37(4). pp:299-327. Doi: 

https://doi.org/10.1080/10509208.2019.1639484

Genette, G. (1997). Palimpsests: Literature in the Second Degree. Translated by C, Newman and C, Doubinsky, Lincoln and London: University of Nebraska Press

Jonquet, T. (2002).  Tarantula. Translated by Donald Nicholson-Smith. London: Serpents Tail

Murguia, S, and Pinar, A. (2018). The Encyclopedia of Contemporary Spanish Films. London: Rowman & Littlefield.

Smith, P. (2014). Desire Unlimited: The Cinema of Pedro Almodovar. London: Verso

Thibaudeau, P. (2013). “El cuerpo, la piel y la pantalla: los territorios habitados por Pedro Almodóvar”. REVISTA CIENTÍFICA DE CINE Y FOTOGRAFÍA. 7(5).pp:192-208

Waldron, D., and Murray, R. “Troubling transformations: Pedro Almodóvar’s La piel que habito/The Skin I Live In (2011) and its reception”. Transnational Cinemas. 5(1):57-71