خوانش جامعه شناختی رمان آرزوهای برباد رفته، با تکیه بر رویکرد زیبایی شناسی منفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

زینب رضوان طلب ¹

سعید نصرآبادی ²

¹ استادیار گروه زبان و ادبیات فرانسه دانشگاه تهران

² دانشجوی کارشناسی ارشد ادبیات فرانسه، ،دانشگاه تهران،تهران ایران

10.22067/rltf.2024.87118.1108

چکیده

مکتب فرانکفورت با نگاهی انتقادی به هنر و ادبیات به مطالعۀ ابعاد گوناگون هنر در جامعۀ سرمایه‌داری می‌پردازد. و این واقعیت را آشکار می‌سازد که هنر در جامعۀ سرمایه‌داری به ابزاری کالایی برای کنترل توده ها تبدیل شده، و اینجاست که صنعت فرهنگی پدیدار می‌شود تا برای فریفتن توده‌ها از هرگونه ابزار رسانه ای استفاده کند. صنعت فرهنگی گونه‌ای از عقلانیت ابزاری را حاکم می‌کند که برای کسب سود بیشتر هنر را به خدمت می‌گیرد. بدین ترتیب، مصرف‌کننده در تصرف این صنعت قرارگرفته و هرگونه اراده و آزادی از وی سلب می‌شود. «زیبایی‌شناسی منفی» ابعاد مصرف‌زده و خردستیز یک جامعۀ «تک‌ساحتی» را به نقد کشیده و کارکرد هنر را زیر سوال می‌برد. اونوره دو بالزاک، نویسندۀ فرانسوی قرن نوزدهم در رمان آرزوهای بربادرفته، این جامعه مصرفی را با دقت و ظرافت به تصویر کشیده، و ازخلال روایت زندگی یک جوان شهرستانی و سیر تحول حیات ادبی او در پاریس، درحقیقت به نقد جدی صنعت فرهنگی دوران خود می پردازد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از مفاهیم کلیدی مصرف‌گرایی، شیء‌وارگی و صنعت فرهنگی به نقد ابعاد «زیبایی‌شناسی منفی» در رمان آرزوهای بربادرفته می‌پردازد.

کلیدواژه‌ها

زیبایی شناسی منفی

آرزوهای برباد رفته

بالزاک

صنعت فرهنگی

مصرف گرایی

شی‌ءوارگی

موضوعات

• ادبیات فرانسه

---

عنوان مقاله English

Sociological Reading of Lost Illusions based on the Approach of Negative Aesthetic

نویسندگان English

Zeinab Rezvantalab ¹

saeed nasrabadi ²

¹ Assistan Professor, University of Tehran, French Department

² Master Student of French Language and literature, University of Tehran, Tehran., Iran

چکیده English

The Frankfurt School, with a critical view of art and literature, studies the various dimensions of art in capitalist society and reveals that art has become a commodity tool for controlling the masses. This is where the cultural industry emerges, using any media tool to deceive the masses. In this way, the consumer is at the mercy of this industry, and any will and freedom are taken away from him. “Negative Aesthetics” criticizes the consumerist and anti-intellectual dimensions of a “one-dimensional” society and questions the function of art. Honoré de Balzac, the French writer of the nineteenth century, in the novel Lost Illusions, depicts this consumer society with precision and delicacy. Through the narration of the life of a young provincial and the evolution of his literary life in Paris, he criticizes the cultural industry of his time. This research, using a descriptive-analytical method and the key concepts of consumerism, reification and cultural industry, criticizes the dimensions of “negative aesthetics” in the novel Lost Illusions.

کلیدواژه‌ها English

Negative aesthetics

Lost illusions

Cultural industry

Balzac

Reification

Consumerism

مراجع

رنجبر،ا.(۱۳۸۸). مقایسه زنبق دره بالزاک با داش آکل هدایت. نشریه زبان و ادب فارسی، ۲۰۷، ۴۹-۵۱.

حیدری،ا .(۱۳۸۷). نظریه انتقادی مکتب فرانکفورت؛ هنر منفی در آرای تئودور آدورنو. پژوهشنامه فرهنگستان هنر، ۱۰ ، ۶۳.

آدورنو، ت.  هورکهایمر، م.(۱۳۸۵).دیالکتیک روشنگری. ترجمه م.فرهادپور. ا.مهرگان.تهران:گام نو.

آدورنو، ت.  هورکهایمر، م.(۱۳۹۶).به سوی مانیفست نو.ترجمه ا.ه. افتخاری‌راد.تهران:چشمه.

آدورنو، ت . (۱۳۹۹).علیه‌ایده‌آلیسم. ترجمه م.فرهادپور.تهران:هرمس.

آرام، ع.(۱۳۹۳).بعد زیبایی شناسی و قاعده طلایی(نگاهی به تعامل هنر و اخلاق در اندیشه هربرت مارکوزه).کیمیای هنر، ۱۲ ، ۵۵-۷۶.

خجسته زنوزی،خ.مباشری،ا.(۱۴۰۰). نقد «زیبایی شناسی منفی» در رمان آذر، شهدخت، پرویز و دیگران. نقد و نظریه ادبی، ۶(۲)، ۹۹-۱۱۸.

استوری، ج. (۱۳۸۹). مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه. ترجمه ک. پاینده. تهران: آگه.

بالزاک،ا.(۱۳۷۸).آرزوهای بربادرفته. ترجمه س.نفیسی.تهران:امیرکبیر.

نوذری،ح.(۱۳۷۸).نگاهی به آرای تئودور آدورنو در باب زیبایی شناسی و هنر، پژوهشنامه فرهنگستان هنر، ۲(۱۰)،۸۲.

شاهنده،ن.نوذری، ح. (۱۳۹۲). «هنر» و «حقیقت» در نظریة زیباشناختی آدورنو. حکمت و فلسفه،۹(۳) ،۳۵.

پولادی، ک.(۱۳۸۴). ت‍اری‍خ‌ ان‍دی‍ش‍ه های‌ س‍ی‍اس‍ی‌ در غ‍رب‌ قرن بیستم . تهران: مرکز.

حیاتی آشتیانی،ک.طالبی،س .(۱۳۹۲).بررسی تطبیقی دیدگاه های بالزاک و جمال زاده در دو اثر اوژنی گرانده و دارالمجانین.مطالعات ادبیات تطبیقی، ۶(۲۴)، ۶۳-۸۹.

مک اینتایر، السدیر.(1360). مارکوزه.ترجمه حمید عنایت. تهران: انتشارات خوارزمی.

مارکوزه، ه. (1394). انسان تک ساحتی. ترجمه م. مویدی. تهران: امیر کبیر.

مکاریک، ا. (1364). دانش‌نامه‌ی نظریه‌های ادبی معاصر.  ترجمه م.مهاجر، م.نبوی. تهران: آگه.

مارکس ، ک.(1378) . دست نوشته‌های اقتصادی و فلسفی1844 .ترجمه ح.مرتضوی.تهران:آگه.

مارکس ، ک.(1386) . سرمایه،ج1. ا.اسکندری.تهران:فردوس.

حیدری،م. قرایی،ش .(۱۳۹۹).تحلیل نقش رئالیسم در جامعه ی ادبی ایران و فرانسه؛ مطالعه تطبیقی رمان های«دهقانان» بالزاک و «نفرین زمین» جلال آل احمد.  پژوهش های زبان و ترجمه فرانسه، ۲(۲)، ۱-۱۹.

یانس،ن.پاشایی،ف. عادل زاده،پ .(۱۳۹۹). بررسی شیءوارگی در آثار زویا پیرزاد با تاکید بر رویکرد جورج لوکاچ.  تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، ۱۲(۴۴)، ۴۳-۶۶.

References

 

Adorno, T, W. (1993). Theory of Pseudo-Culture. Critical Theory of the Contemporary , 95,15-38.

Adorno, T. (2007). Théorie esthétique. Klincksieck.

Adorno, T. (1975). La culture de masse comme mystification. Prismes: Critique de la culture et société.

Adorno, T. W. (1964). L’industrie culturelle. Communications, 3, 12-18.

Hegel, G. W. F. (1975). Aesthetics: Lectures on fine art.Clarendon Press.

Horkheimer, M. Adorno, T. W. (1974). La dialectique de la raison: Fragments philosophiques . Gallimard.