بررسی ترجمۀ فرانسۀ برخی از رباعیات خیام از ژول دو مارتولد بر مبنای آراء آندره لُفِور

نوع مقاله : پژوهش های زبان و ترجمه فرانسه

نویسندگان

صدیقه شرکت مقدم ¹

مختار عیسائیان ²

¹ علامه طباطبائی

² استادیار گروه زبان فرانسه دانشگاه علامه طباطبائی

10.22067/rltf.2024.87884.1115

چکیده

در سده‌های اخیر از میان آثار منظوم فارسی، رباعیات خیام به‌عنوان یکی از گنجینه‌های ارزشمند ادبیات فارسی توجه خاورشناسان را بیش از پیش به خود جلب کرده‌است. امروزه این اثر به زبان‌های مختلفی ترجمه شده و دراختیار مخاطبان زیادی قرار گرفته‌است. از آن‌جایی که اشعار این شاعر بنام از ظرافت، صنایع ادبی، وزن و عروض ویژه‌ای برخوردار است،  به‌دلیل این که همه اشعار او در قالب رباعی و در سبک خراسانی می باشند، ترجمۀ آن به مراتب دقّت و تلاش بیشتری را می‌طلبد. در این پژوهش سعی بر آن است تا ترجمۀ فرانسۀ چند رباعی از خیام را برمبنای آراء آندره لُفِور (André Lefèvre) بررسی نماییم تا دریابیم آیا شکل ظاهری رباعی، وزن، قافیه، معنا و ضرب‌آهنگ آن به‌خوبی در زبان مقصد انتقال یافته است یا خیر. برای نیل به این مقصود، دسته‌بندی هفت‌گانۀ انواع ترجمۀ شعر به شیوۀ لُفِور را که شامل 1. ترجمۀ وزنی، 2. ترجمۀ قافیه‌دار، 3. ترجمۀ شعر سپید، 4. ترجمه-تفسیر، 5. ترجمۀ آوایی-واجی، 6. ترجمۀ تحت‌اللفظی و 7. ترجمۀ شعر به نثر است را ملاک کار خود قرارمی‌دهیم تا متوجه شویم مترجم فرانسوی از کدام راهبرد برای ترجمۀ رباعیات سود جسته است. نتایج به‌دست‌آمده حاکی از آن است که مارتولد بیشتر از شیوۀ «ترجمۀ قافیه‌دار و وزنی» استفاده کرده‌است.

کلیدواژه‌ها

آندره لُفور

ترجمه شعر

ترجمه قافیه‌دار

رباعیات خیام

ژول دو مارتولد

موضوعات

• ترجمه فرانسه

---

عنوان مقاله English

Study of the French translation of certain quatrains of Khayyam by Jules de Marthold according to André Lefèvre

نویسنده English

Mokhtar Issaiyan ²

² Assistant professor-Allameh Tabataba'i University

چکیده English

In recent centuries, among the works of Persian poetry, Khayyam's quatrains have attracted the attention of orientalists as one of the precious treasures of Persian literature. Today, this work has been translated into many languages and is accessible to many audiences. Since the poems of this poet have a special elegance, literary craftsmanship, rhythm and prosody, due to the fact that they are all in the rôbâï genre and in the khorassani style, their translation requires much more precision and effort. In this research, we attempt to examine the French translation of some quatrains of Khayyam following the theory of André Lefèvre to find out if the form of the quatrain, its rhyme, its meaning and its rhythm were well transmitted in the target language or not. To achieve this goal, we consider Lefèvre's seven categories of poetry translation: 1. rhythmic translation, 2. rhyming translation, 3. blank verse translation, 4. translation-interpretation, 5. phonetic translation, 6. translation literal and 7. prose translation, in order to identify the strategy used by him to translate the quatrains. The results obtained indicate that Marthold mainly uses the method of “rhymed and rhythmic translation”.

کلیدواژه‌ها English

André

Lefè

vre

Poetry translation

Rhyming translation

Khayyam quatrains

Jules de Marthold

مراجع

باقری‌زاد، داوود؛ کزازی، میرجلال الدین.(1394). بررسی سبک و شیوة خیام در رباعی از منظر آرایه‌های ادبی، زیبایی‌شناسی ادبی، (6)24، 47-60. 10.22054/rctall.2018.8933

بشیری، علی؛ محمدی، اویس.(1397). میزان کارآمدی رهیافت‌های لُفور در ترجمۀ شعر بین زبان عربی و فارسی، جستارهای زبانی، (9)4، 137-156.

جاهدشاه، عباس؛ رضایی، لیلا. (1396). سبک‌شناسی عروضی رباعیات خیام، جستارهای زبانی، (10)38، 147-170.

خیام.(۱۳۸۹). رباعیات خیام. به کوشش با تصحیح و مقدمۀ محمدعلی فروغی. تهران: انتشارات سخن عشق.

زاهدی، صابر؛ جاذب، محسن. (1393). ترجمه بین‌نشانه‌ای و تحریف فرهنگی:بررسی موردی تصویرگری در ترجمه رباعیات خیام، پژوهش‎‌های زبانشناسی، (6)1، 47-61.

سرپرست، فاطمه ؛ آل بویه لنگرودی، عبدالعلی ؛ سیفی‌، محسن.(1397). «نقد و بررسی ترجمۀ شعر عرفانی با رویکرد نظریة لفور (بررسی موردی ترجمۀ محمد الفراتی از غزلیات حافظ)»، پژوهش های ترجمه در زبان و ادبیات عربی، (8) 18، 39-66.

سعیدی بروجنی، سارا، و دادور، المیرا. (1390). «نقد ترجمه های فرانسوی یک رباعی عمر خیام»، قلم، 6(13)، 127-142.

شرکت مقدم، صدیقه. (1402). « تحلیل ترجمۀ فارسی « خواب لیلا» سرودۀ لوکنت دو لیل بر پایۀ آراء آنری مشونیک»، نقد زبان و ادبیات خارجی، (21)34، 54-70. https://doi.org/10.48308/clls.2023.232037.1189

شرکت مقدم، صدیقه. (1401). « تحلیل ترجمۀ فارسی «رویای آشنا » و «خاکسپاری» سرودۀ پل ورلن با پایۀ آراء اتکین«، پژوهش‌های زبان و ترجمه فرانسه، 2، شماره 2، 119-138.

شیروانی دنیانی، محسن ، رضا ؛ بلاوی، رسول ؛ جابری اردکانی، سید ناصر.(1400).  واکاوی گرایش‌های ریخت‌شکنانه در ترجمۀ عربی محمد نورالدین از رباعیات خیام با تکیه بر دیدگاه آنتوان برمن، پژوهش های ترجمه در زبان و ادبیات عربی، (11)24، 39-66.

عنایی، محمد.( 2000). فن الترجمة. الطبعة الخامسة. مصر: المصریة العالمیة للنشر لونجمان.

غضنفری، محمد. (1390). تغییر «سپهر گفتمان» در برگردان انگلیسی فیتزجرالد از رباعیات خیام، مطالعات زبان و ترجمه،   44(1)، 1-23.

کزازی، میرجلال الدین.(1380). در دریای دری. تهران: نشر مرکز. چاپ دوم.

میر افضلی، سید علی .(۱۳۹۰). ترجمه فرانسوی صد و یک رباعی منسوب به خیام. تهران: نشر دانش.

ناظری، حسین؛ نصیری، معصومه ؛ مرتضایی، سید جواد.(1400). نقدی بر ترجمة ابراهیم امین الشواربی از غزل دهم حافظ بر اساس نگره بازنویسانه لفور، مجلۀ کاوش‌نامۀ ادبیات تطبیقی، (11)2، 166-185.

هاشمی، فرانک.(1399). تاریخچه ترجمه‌های رباعی‌های خیام به زبان آلمانی وبررسی معادل های صوری -زیبایی شناختی در ترجمه ادبی بر اساس مثال هایی از این ترجمه‌های، نقد زبان و ادبیات خارجی، (7)25، 293-322.

هدایت، صادق. (1353). ترانه‌های خیام. ج.6. تهران: امیرکبیر.  

 

AGOSTINI-OUAFI, Viviana; HERMETET, Anne-Rachel. (2006). La traduction littéraire.Des aspects théoriques aux analyses textuelles » [En ligne], mis en ligne le 18 mai 2022, consulté le 05 juillet 2022. URL : https://journals.openedition.org/transalpina/3130.

Hymes, D.H. (1984). Vers la compétence de communication, Paris, Crédit-Hatier.

Khayyam. (1910). Rubbayiat. Traduits par Jule de Marthold. Paris: CHARLES CARRINGTON

Lefèvre, A. (1975). Translating Poetry: Seven Strategies and a Blueprint. Assen : VanGorcum.

Yalsharzeh, R. ., Monsefi, R., & Shojaeniya, R. . (2022). Manipulation and Reception of English Translation of Rubaiyat by the Victorians. Iranian Journal of Translation Studies, 19(76), 27–42. Retrieved from https://journal.translationstudies.ir/ts/article/view/917