مطالعة تطبیقی بازآفرینی اسطوره‌های ادبی در ادبیات نمایشی فرانسه و فارسی براساس الگوی سفر قهرمان وگلر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

آزاده فسنقری

گروه زبان فرانسه، دانشکده ادبیات و علو انسانی،دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران

10.22067/rltf.2024.89317.1126

چکیده

امکان بازنویسی در زمان‌ها و فضاهای متفاوت مشخصة ذاتی و اجتناب‌ناپذیر اسطورة ادبی و در واقع لازمة حیات و تداوم آن به شمار می‌رود : به‌واسطة سیر تحول نگرش‌ها و ذهنیت‌ها درگذر زمان و به لطف خلاقیت نویسندگان، از دیر باز شاهد ساختارشکنی، بازسازی، تغییر و غنای شخصیت‌های اسطوره‌ای در گفتمان‌های مختلف ادبی و هنری هستیم؛ در همین راستا، می توان به بازآفرینی سفرهای ماجراجویانه و افسانه‌ای اولیس و سندباد – یکی برخاسته از ادبیات غرب و دیگری زادة تخیل و ادب شرقی – در آثار بی‌شماری اشاره کرد : کهن الگوی سفر مخاطره آمیز این دو قهرمان اسطوره‌ای، فارغ از محدودیت‌های مکانی و زمانی، همچنان به حیات خود در عرصة هنر و ادبیات جهان ادامه می‌دهد. به منظور ارائة الگوی عملی، در مقالة حاضر تلاش خواهیم کرد تا با تمرکز بر مدل پیشنهادی وگلر برای کهن الگوی سفر قهرمان به بررسی تطبیقی دو نمایشنامة هشتمین سفر سندباد اثر بیضایی و بانوی ناشناس آراس نوشتة سالاکرو بپردازیم. سندباد بیضایی همچون سندباد هزار و یک شب دریانوردی ماجراجوست که همة آفاق را در می نوردید، ولی اینبار نه در جستجوی ثروت بلکه در پی کشف عشق و حقیقت؛ سالاکرو برای سفر اولیس پایان خوشی را رقم نمی‌زند و سرنوشت نامبارک اولیس تداعی‌گر برگشت ناپذیری زمان و عشقی ناممکن است. از مقایسه و بررسی دو نمایشنامة معاصر با الگوهای اولیة آنها می‌توان به این نتیجه رسید که با تکیه بر کهن الگوی سفر قهرمان در آثار ادبی فرهنگ‌های متفاوت می‌توان به بازنگری این کهن الگو و ارائة الگوهای جدید پرداخت.

کلیدواژه‌ها

اسطوره

اولیس

سفر قهرمان

سندباد

کهن الگو

مدل وگلر

موضوعات

• ادبیات فرانسه

---

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Recreation of Literary Myths in French and Persian Dramatic Literature based on Vogler’s Hero’s Journey

نویسنده English

Azadeh Fesanghari

University of Hakim Sabzevari

چکیده English

The potential of literary myths to be recreated and rewritten across different time periods and places is an essential characteristic of these characters, which in fact guarantees their immortality. Over time, with the evolution of attitudes and mindsets over time as well as the creativity of writers, we have long witnessed the deconstruction, recreation, alteration, and enrichment of mythical figures in various artistic and literary discourses. A prime example is the recreation of the legendary adventures of Ulysses and Sinbad, who emerged in Western and Eastern literature and imagination, respectively, in numerous works. The archetype of the adventurous of these two mythical heroes, transcending time and space limitations, are still living in the world’s art and literature spheres. To provide a practical example, this study will undertake a comparative analysis of Sinbad’s Journey by Bahram Beyzaei and The Unknown Woman from Arras by Armand Salacrou, employing the model of the hero’s journey archetype proposed by Christopher Vogler. Similar to the character of Sinbad in One Thousand and One Nights, Beyzaei’s Sinbad is an adventurous, mythical sailor who explores every corner of the world, though in this case, he seeks love and the truth rather than wealth. Salacrou, on the other hand, gives Ulysses’ journey an unhappy ending, representing the irrecoverable nature of time and an impossible love. By comparing these two literary works and their original antecedents, one can conclude that it is possible to review the archetype and identify new patterns by focusing on the hero’s journey archetype in the literary works produced in different cultural contexts.

کلیدواژه‌ها English

Myth

Ulysses

Hero&rsquo

s Journey

Sinbad

Archetype

Vogler&rsquo

s Model

مراجع

منابع

امامی، ن.، تشکری، م.، صالحی مازندرانی، م. ر. و کشاورز مویدی، آ. (1394). بررسی و تحلیل منظومة مانلی نیمایوشیج براساس الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل. شعر پژوهی(بوستان ادب)، 7(4), 1-20. doi: 10.22099/jba.2016.2966

بسنج، د.، حکمی، آ. (1398). نقد اسطوره ای اثری منتخب از اریک امانوئل اشمیت براساس روش ژیلبر دوران. پژوهش های زبان و ترجمه فرانسه، 2(1)، 239-254. doi: 10.22067/rltf.v1i2.86469

بیضایی، ب. (1382). دیوان نمایش 1. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

جمشیدی، ر.،  قاسمی پور، ق. و آبشیرینی، ا. (1402). نقد کهن الگویی: نظریه ها و رویکردها. فنون ادبی، 15 (1)، 19-48. doi: 10.22108/liar.2023.136241.2222

حسن زاده دستجردی، ا. (1394). تحلیل ساختار رمان چراغ ها را من خاموش می کنم، بر اساس کهن الگوی سفر قهرمان. ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، 11(39), 49-79.

حسینی، م. و شکیبی ممتاز، ن. (1392). سفر قهرمان در داستان «حمام بادگرد» براساس شیوة تحلیل کمپبل و یونگ. ادب پژوهی، 6(22), 33-63.

ذبیحی، ر. ، پیکانی، پ. (1395). تحلیل کهن‌الگوی سفر قهرمان در داراب‌نامه طرسوسی براساس الگوی جوزف کمپبل. ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، 12(45)، 91-118.

شاهین، ش. (1384). فرهنگ توصیفی و تحلیلی آثار برگزیده نمایشی (فرانسه-فارسی). تهران: سمت.

طاهری، م. و آقاجانی، ح. (1392). تبیین کهن‌الگوی «سفر قهرمان» بر اساس آرای یونگ و کمبل در ‌هفت‌خوان رستم. ادبیات عرفانی و اسطوره شناختی، 9(23)، 102-122.

عبدی، ل. و  صیادکوه، ا. (1391). بررسی دو شخصیت اصلی منظومۀ ویس ‌و رامین براساس الگوی «سفر قهرمان». ادب پژوهی، 7 (24), 129-147.

قربان‌صباغ، م.ر. (1392). بررسی ساختار در هفت خان رستم نقدی بر کهن الگوی سفر قهرمان. جستارهای نوین ادبی، 180(46)، 56-27.

موسوی، س. ک.، بهزادنژاد، م. وسارکسیان، آ. (1395). ساختار اسطوره ای در گنبد سیاه هفت پیکر: بررسی نظریه سفر قهرمان در گنبد اول. فنون ادبی، 8(4), 113-130. doi: 10.22108/liar.2016.21202

نژادمحمد، و.، خم ابرو، ف. (1402). خوانش بینامتنی رُمان « فرزند نوح » اثر اریک اِمانوئل اشمیت بر مبنای نظریه گفتگومندی و چندصدایی میخائیل باختین. پژوهش های زبان وترجمه فرانسه. 6 (1). doi: 10.22067/rltf.2023.84580.1093

نوری، ع. و بیرانوند، ی. ع. (1396). مقایسه سرگذشت مرغان در منطق‌الطیر عطار و سرگذشت اولیس در اودیسه هومر. ادبیات تطبیقی، 9 (17)، 249-265. doi: 10.22103/jcl.2018.1964

وگلر، ک. (1387). سفر نویسنده (ترجمة محمد گذرآبادی). تهران: مینوی خرد

وگلر، ک. (1390). ساختار اسطوره­ای در داستان و فیلمنامه (ترجمة عباس اکبری). تهران: نیلوفر.

یاسمی فر، م.، خسروی شکیب، م. و سپه وندی، م. (1399). تحلیل قصۀ «شهر خاموشان» با تأکید بر کهن‌الگوی «سفر قهرمان» جوزف کمپبل. فرهنگ و ادبیات عامه. ۸ (۳۴)،۹۳-۱۲۳.

یدالهی شاه راه، ر.(1392). تکامل شخصیت وهاب در زمینه عشق در داستان خانۀ ادریسی‌ها بر مبنای الگوی سفر قهرمان جوزف کمپبل. نقد ادبی، 6 (۲۴) :۱۶۹-۱۹۸.

Amanieux, L. (2013). La puissance des mythes: les travaux du mythologue américain Joseph Campbell (1904-1987). Revue de littérature comparée, (2), 167-176.

Braga, C. (2012). Archétype, anarchétype, eschatype. Iris (Grenoble), (33), 11-21.

Campbell, J. (2010). Le héros aux mille et un visages. Traduction d´Henri Crès. Paris : J´ai lu

Cauville, J. (2013). Réécriture de la figure mythique d’Ulysse dans Ulysse from Bagdad d’Éric-Emmanuel Schmitt. Tangence, (101), 11-21.

Chemain, A. (2006). Orientations en Littérature Comparée, Intégration des Nouvelles Littératures (Lettres francophones). Pazhuesh-e zabanha-ye khareji, (26), 23-46.

Durand, G. (1996). Méthode archétypologique : de la mythocritique à la mythanalyse. In D. Chauvin (éd.), Champs de l’imaginaire (1‑). UGA Éditions. https://doi.org/10.4000/books.ugaeditions.5166

Durand, G. (1996). Redondances mythiques et renaissances historiques. In D. Chauvin (éd.), Champs de l’imaginaire (1‑). UGA Éditions. https://doi.org/10.4000/books.ugaeditions.5172

Kaczmarek, T. (2020). Armand Salacrou: de la «dédramatisation» à la «redramatisation» du drame. Anales de Filología Francesa, (28) ,433-448.

Salacrou, A. (1942). L’Inconnue d’Arras. Paris : Gallimard.

Thajeel Sabah Al-saeedi, F., Mazari, N. & Khameneh Bagheri, T. (2022). Etude de l’Archétype du Voyage du Héros dans Ulysse From Bagdad et Rencontre à Kuala Lumpur, Selon la Théorie de Campbell. Recherches en Langue et Littérature Françaises, 15(28), 128-141. doi: 10.22034/rllfut.2020.41614.1296